Atipik Anoreksiya Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Atipik anoreksiya, yeme bozukluğu olup dünya genelinde binlerce kişiyi etkiler. Genel olarak atipik anoreksiyadan etkilenen kişi sayısı tipik anoreksiyadan etkilenenlerden daha fazladır. 

Peki atipik anoreksiya tam olarak nedir? Nedenleri ve belirtileri nelerdir? Tedavi edilebilir mi?

Bu yazıda atipik anoreksiyayı, nedenlerini, belirtilerini ve tedavisini ele alacağız. 

Atipik Anoreksiya Nedir? 

Atipik anoreksiya, kilo almaya karşı şiddetli korkuyla tanımlanır. Belirgin kilo kaybı veya düşük vücut ağırlığı olmadan besin ve enerji alımının ciddi biçimde kısıtlanmasını içerir. Bu, söz konusu yeme bozukluğunu yaşayan kişilerin ortalama veya daha yüksek kiloda olabileceğini gösterir.

Bazı kişiler sağlıklı kabul edilen vücut ağırlığına sahip olmanın yeme bozukluğunun daha hafif olduğu anlamına geldiğini düşünür. Ancak atipik anoreksiya, yeme bozukluklarının birçok farklı biçim alabileceğini gösterir. 

Ayrıca atipik anoreksiyası olan kişiler bedenleri, kiloları ve yemekle ilişkileri hakkında olumsuz tutumlara sahip olabilir. Atipik anoreksiya, kişinin kilosunu nasıl etkilediğinden bağımsız olarak yaşamını, kariyerini ve ilişkilerini önemli ölçüde etkileyebilen ciddi bir psikolojik bozukluktur.

Atipik Anoreksiyanın Nedenleri 

Atipik anoreksiyanın nedenleri şunlardır:

1. Genetik 

Araştırmalara göre yeme bozukluğu geliştirme riskinin yaklaşık yüzde 50 ila 80'i genetik etkenlerle ilişkilidir. 

Birinci derece akrabalarında, yani kardeşlerinde veya ebeveynlerinde atipik anoreksiya gibi bir yeme bozukluğu bulunan kişilerin yeme bozukluğu geliştirme olasılığı on kat daha yüksektir. Bu durum genetik bir bağlantıya işaret eder. 

Beyin kimyasındaki, özellikle beynin ödül sistemi ve nörotransmiterlerdeki değişiklikler de rol oynayabilir. Bunlara açlığı, ruh hâlini ve dürtü kontrolünü düzenleyen serotonin ve dopamin dâhildir. 

2. Örselenme 

Birçok uzman, anoreksiya gibi yeme bozuklukları yaşayan kişilerin bunaltıcı ve acı verici duygularla besin alımlarını kısıtlayarak başa çıkmaya çalıştığını düşünür. 

Örneğin fiziksel veya cinsel istismar bazı kişilerde yeme bozukluğu gelişmesine yol açabilir.

3. Çevre ve Kültür 

Belirli, çoğunlukla ince bir beden tipini ideal hâline getiren kültürler, kişilerin gerçekçi olmayan beden standartlarına uyması için gereksiz baskı oluşturabilir. 

Popüler kültür, medya ve reklamlarda incelik de sıklıkla popülerlik, başarı, çekicilik ve mutlulukla ilişkilendirilir. Bu durum atipik anoreksiya gelişmesine katkıda bulunabilir.

4. Akran Baskısı 

Akran baskısı, özellikle çocuklar ve ergenler üzerinde güçlü bir etkiye sahip olabilir. 

Görünümü veya kilosu nedeniyle alay edilmek, zorbalığa uğramak ya da küçümsenmek anoreksiyayı kötüleştirebilir.[1] 

5. Duygusal Sağlık 

Mükemmeliyetçilik, dürtüsel davranışlar ve zorlayıcı ilişkiler kişinin düşük özsaygısına ve kendini değersiz görmesine katkıda bulunabilir. Bu da atipik anoreksiya riskini artırır.

Atipik Anoreksiyanın Belirtileri

Atipik anoreksiyanın belirtileri şunlardır:

1. Fiziksel 

Atipik anoreksiyası olan kişiler zayıf görünmeyebilir. Ancak bedenleri, tipik anoreksiya nervoza yaşayan kişilerle aynı ölçüde kısıtlamaya maruz kaldıklarını gösterebilir. 

Bu kişilerde özellikle şunlar görülebilir:

● Cildin sararması ve kuruması

● Karın rahatsızlığı

● İrritabl bağırsak sendromu

● Bağışıklık sisteminin zayıflaması

● Kabızlık

● Düşük enerji ve uyuşukluk

● Belirgin kilo kaybı

2. Davranışsal ve Duygusal 

Atipik anoreksiya nervoza ile tipik anoreksiya nervoza arasındaki fark vücut ağırlığıyla ilgilidir. 

Bu nedenle birçok davranışsal ve duygusal belirti örtüşür. Atipik anoreksiya nervoza yaşayan kişiler yeterince hasta olmadıklarını düşünebilir veya kilolarını sağlıklı ve iyi durumda olduklarına kanıt olarak görebilir. 

Ayrıca aşırı düşük kiloda değillerse bozuklukları fark edilmeyebilir. Dikkat edilmesi gereken davranışsal ve duygusal belirtiler şunlardır:

● Vücut ağırlığına, boyutuna ve şekline yoğun biçimde odaklanmak 

● Düşük özsaygı

● Bozulmuş beden algısı

● Fazla kilolu veya obez olma konusunda kaygı

● Yiyeceklere, besin değerlerine ve fizyolojik etkilerine aşırı odaklanmak

● Yemeyi reddetmek veya başkalarının yemek yerken görmesine izin vermemek

● Duygusal dengesizlikte artış; sinirlilik, ruh hâli değişimleri vb.

● Düşünme ve odaklanma güçlüğü

Atipik Anoreksiya Tedavileri

Atipik anoreksiya tedavileri şunlardır:

1. Psikoterapi 

Psikoterapi bir tür bireysel danışmanlıktır. Kişinin yeme bozukluğuyla ilişkili düşüncelerini bilişsel tedaviyle, davranışlarını ise davranışçı terapiyle iyileştirmeye odaklanır. 

Bu tedavi yiyecek ve kiloya yönelik sağlıklı tutumlar geliştirmeye yarayan pratik stratejiler içerir. Ayrıca kişinin zorlayıcı durumlara verdiği tepkileri değiştirmeye yönelik yaklaşımlar sunar. 

2. İlaç Tedavisi 

Atipik anoreksiya çoğunlukla kaygı ve depresyonla bağlantılıdır. 

Bu nedenle bazı sağlık uzmanları belirtileri yönetmek için ilaç reçete edebilir. Olanzapin gibi antipsikotik ilaçlar kilo alımına yardımcı olabilir. Doktorlar bazen adet döngüsünü düzenleyen ilaçlar da reçete eder.

3. Beslenme Danışmanlığı 

Beslenme danışmanlığı, yiyecek ve kiloya karşı sağlıklı bir tutum geliştirmeyi içeren bir anoreksiya tedavi yöntemidir. 

Ayrıca kişilerin düzenli yeme örüntülerini yeniden oluşturmalarına ve iyi beslenmeyle dengeli beslenmenin önemini kavramalarına yardımcı olur.

4. Grup ve/veya Aile Terapisi 

Atipik anoreksiya tedavisinde aile desteği kritik önemdedir. Kişinin aile üyeleri yeme bozukluğunun belirti ve işaretlerini öğrenmeli ve tanımalıdır.

Yeme bozukluğu yaşayan kişiler grup terapisinden de yararlanabilir. Burada destek bulabilir, benzer durumlar yaşamış diğer kişilerle duygularını ve endişelerini açıkça paylaşabilirler.

5. Hastaneye Yatış 

Yetersiz beslenmeye ve kalp sorunları, depresyon ve intihar davranışları gibi önemli ruhsal veya fiziksel sağlık sonuçlarına yol açan şiddetli kilo kaybı hastaneye yatış gerektirebilir.

Sonuç 

Atipik anoreksiya tehlikeli ve ölümcül olabilen bir bozukluktur. Doğru tedaviyle tamamen iyileşmek mümkündür.[2] 

Sen veya tanıdığın biri anoreksiya belirtileri gösteriyorsa yardım ve tedavi almalı. Yardım almak için hiçbir zaman geç olmadığını unutma. Ayrıca tedaviye erken başlamak iyileşme olasılığını artırır.

Doğru destek sistemi ve ayıklık uygulaması olan I Am Sober da yardımcı olabilir.