Hoe word je clean en nuchter

Verslaving aan drugs of alcohol (of allebei) is een van de meest uitdagende – verlammende, eigenlijk – stoornissen die iemand kan doormaken. Een wijs man zei ooit: “het is alsof ik een jachtgeweer in mijn mond heb, mijn vinger op de trekker en ik houd van de smaak van wapenstaal.” Je overwint verslaving niet, je leeft ermee, ook tijdens herstel. Je vecht er elke dag tegen. Clean en nuchter worden is één ding, nuchter blijven is iets anders. Hoe je verslaving ook ziet (ziekte, stoornis, heerlijk jachtgeweer), er is geen genezing, alleen behandeling.

Verslaafden en alcoholisten krijgen meestal pas hulp bij hun verslaving als ze inzien dat ze dit niet alleen kunnen. Daarom dwingen veel vrienden en familie hun dierbare naar een verslavingskliniek of een behandelcentrum voor drugs om clean en nuchter te worden.

Een verslavingskliniek is meestal de eerste stap naar herstel, omdat verslaafden en alcoholisten er medische ondersteuning krijgen om de ontwenning te doorstaan. Zodra de lichamelijke gevolgen van drugs- en alcoholmisbruik echter zijn weggezakt, kan het aanhoudende, slopende, langetermijnproces van herstel pas echt beginnen. In behandelcentra gaat dit meestal gepaard met therapie of counseling om te achterhalen waarom drugs en alcohol in de eerste plaats een probleem waren. Ondertussen worden nieuwe gewoontes ingevoerd om verslaafden in herstel te helpen een gezondere, drugsvrije levensstijl op te bouwen. Om clean en nuchter te worden, is het belangrijk te begrijpen hoe verslaving iemand beïnvloedt (mentaal en lichamelijk).

Verslaving begrijpen

Drugsafhankelijkheid vs. drugstolerantie

Als iemand afhankelijk is van drugs en alcohol, heeft die persoon waarschijnlijk ook een tolerantie. Iemand met een drugs- en alcoholtolerantie is echter niet per se afhankelijk van de stof.

Op dit moment wordt verslaving als een stoornis beschouwd. Dat onderscheid komt deels door de psychologische impact van verslaving. Als iemand bijvoorbeeld chronische pijn heeft en een verdovend middel krijgt voorgeschreven om die pijn te beheersen, ontstaat waarschijnlijk een lichamelijke afhankelijkheid van het opioïde – én een lichamelijke tolerantie voor het middel. Dit type persoon valt niet onder de categorie “verslaafde.”

Symptomen van een verslaafde

Iemand die écht verslaafd is aan een stof heeft een psychologische en, heel vaak, lichamelijke behoefte om het middel te gebruiken; iemand die naar het middel verlangt om de dag door te komen en zich lichamelijk misselijk voelt (of zelfs pijn heeft) zonder het middel; iemand die hunkeringen voelt zoals iemand die verhongert. Dat is kenmerkend voor een verslaafde.

Een verslaafde kan lichamelijk verslaafd raken aan het middel dat die persoon gebruikt – dat gebeurt meestal bij heroïne, meth, of opiaten. Ontwenningsverschijnselen lopen sterk uiteen, van mild tot levensbedreigend. Ontwenning kan beginnen met hoofdpijn en misselijkheid en eindigen met hallucinaties en zelfs toevallen. In die gevallen begrijpt een verslaafde misschien wat er moet gebeuren om clean en nuchter te worden, maar kan dat lichamelijk niet – niet zonder hulp.

Mensen raken meestal lichamelijk verslaafd aan stoffen doordat veel drugs de natuurlijke niveaus van dopamine en endorfine verhogen. Met andere woorden: als je normale “goed voelen” door middelengebruik omhoog wordt getild, begint je normale “goed voelen” in vergelijking slecht aan te voelen. Daarom voelt het ook ongeveer tien keer erger als je nuchter bent en je je écht “slecht voelt” dan het anders zou zijn.

Lichamelijk verslaafde mensen hebben het zwaar met ontwenning doordat drugs ons lichaam een overdaad aan van nature voorkomende stoffen laten aanmaken. Als gevolg daarvan daalt de productie van deze stoffen sterk als het middelengebruik stopt – ook al keert die productie eigenlijk terug naar normaal – en daardoor weet het lichaam niet hoe het goed moet functioneren en denkt het dat het “verhongert” naar deze stoffen, terwijl het de normale hoeveelheid krijgt. Dit is een van de vele redenen waarom het moeilijk is om clean en nuchter te worden als je lichamelijk verslaafd bent aan een stof.

Een verslaafde kan niet alleen lichamelijk verslaafd raken, maar ook mentaal. Veel mensen lijden aan een psychologische verslaving, waarbij hun geest zo is geherprogrammeerd dat ze het stimulerende middel nodig denken te hebben om de dag door te komen, of de kalmerende werking van alcohol om met druk om te gaan.

Behandeling zoeken om clean en nuchter te worden

Of iemand nu een lichamelijke afhankelijkheid van het middel heeft ontwikkeld of een intense hunkering voelt, de volgende stap voor de meeste verslaafden is een behandelcentrum voor herstel. Meestal zijn dit klinische centra die van een week tot 90 dagen (of langer) kunnen duren. Deze centra lijken niet op de steriele omgeving van een ziekenhuis of het stereotiep vervallen verpleeghuis. Als ze al ergens op lijken, lijken deze verslavingsklinieken het meest op een luxe resort. Het zijn veilige plekken waar iemand kan herstellen van de verwoestingen van verslaving.

Getraind medisch personeel is altijd op het terrein aanwezig en is gespecialiseerd in de behandeling van verslaving. Dat blijkt het duidelijkst in de eerste dagen in een behandelcentrum, die de pijn van verslaafden tijdens ontwenning verzachten. Het "detox"-proces verzacht de pijn van ontwenning en houdt de symptomen onder controle (zowel milde als ernstige).

Zodra de eerste fase is afgerond en de patiënt clean en nuchter is, kan de volgende fase van herstel beginnen. In de meeste gevallen betekent dit een gesprek met een counselor of therapeut en het achterhalen van de kern van het probleem of wat de persoon er in de eerste plaats toe bracht om naar drugs en alcohol te grijpen. Deze behandeling kan lang na de geplande tijd in de verslavingskliniek doorgaan. Ze kan ambulant worden en deel uitmaken van het doorlopende plan om nuchter te blijven.

Clean en nuchter blijven

"De volgende stap is altijd het zwaarst."

Na het behandelcentrum is de volgende stap meestal het zwaarst: in je eentje nuchter blijven. Er zijn een paar dingen die je kunt verwachten als je de verslavingskliniek verlaat:

1. 30 dagen is geen leven lang. Je kunt in de verslavingskliniek clean en nuchter worden en geen enkele hunkering meer voelen om weer drugs te gebruiken, maar het is een gecontroleerde en nieuwe omgeving. Het is een plek die je brein associeert met clean worden, niet met drugs gebruiken. Als je weer de samenleving in gaat, zelfs in een andere stad, is er een heel andere cultuur en daarbij hoort een stortvloed aan triggers.

2. Hunkeringen komen. Het is niet eerlijk, maar hunkeringen komen op je af. Bewust of niet, er gebeurt iets in je dagelijks leven dat in je brein een sterke herinnering triggert aan hoe het was toen je high of dronken was. Die herinnering is zo sterk dat die je, zelfs als het goed met je gaat, aan je verslaving herinnert en je brein je probeert te overtuigen dat je het deze keer beter aankunt (spoiler: dat kun je niet). Reken op hunkeringen en wees voorbereid om er op een gezonde manier mee om te gaan.

3. Je bent niet alleen. Het belangrijkste is dat je onthoudt dat je niet alleen bent. Middelenmisbruik en alcoholisme zijn heel isolerende ervaringen. Veel mensen komen ontmoedigd uit de verslavingskliniek omdat ze nog zo ver te gaan hebben (een leven lang). Sommigen komen er gelukkig uit, maar dat kan snel wegzakken, vooral als je niet elke dag dat je clean en nuchter bent als een prestatie ziet; vooral als je geen steunsysteem hebt dat die prestatie erkent. Je bent niet alleen. Een extra voordeel van behandelcentra is dat je er een beetje kameraadschap aan overhoudt. Voor sommige mensen is dat ook de helft van de reden waarom ze naar bijeenkomsten gaan. Of het nu je lotgenoten, je vrienden of je familie zijn, vergeet niet dat er mensen zijn die om je geven en je mijlpalen willen vieren. Je kunt zelfs de app downloaden en elke dag aangemoedigd worden om clean en nuchter te blijven.

We zitten hier allemaal samen in en toegeven dat er een probleem is, is het eerste wat je moet doen. Wacht niet op een persoonlijke of financiële crisis, herken het probleem en zoek hulp.