Wat is de opioïdencrisis?

In de Verenigde Staten sterven elke dag meer dan 90 mensen aan een overdosis opioïden. De Centers for Disease Control and Prevention schat de economische last van het misbruik van voorgeschreven medicijnen op meer dan 78,5 miljard dollar – dat geldt alleen voor het misbruik van voorgeschreven medicijnen, zonder synthetische varianten of illegale straatdrugs zoals heroïne (Med Care. De economische last van overdosis, misbruik en afhankelijkheid van voorgeschreven opioïden in de Verenigde Staten, 2013). De opioïdencrisis heeft in Amerika zo’n groot financieel effect door de bijbehorende kosten van gezondheidszorg, verslavingszorg en justitie. Hoe kon het zo ver komen?

Wat zijn opioïden?

Opioïden zijn pijnstillers die zich aan het zenuwstelsel binden en er snel voor zorgen dat mensen een afhankelijkheid ontwikkelen (wat tot ontwenningsverschijnselen leidt). Ze worden in de medische wereld gebruikt tegen pijn, omdat het opioïd zich bindt aan de opioïdreceptoren in je hersenen. Daardoor wordt het pijngevoel gedempt en kan bij veel mensen een euforisch gevoel (of een high) ontstaan. Dit herprogrammeert echter het beloningssysteem van de hersenen en veroorzaakt een behoefte aan de onmiddellijke bevrediging die daarmee gepaard gaat. Dit is wat ertoe leidt dat veel mensen verslaafd raken.

Opioïden bestaan in veel vormen: vloeistof, tablet, pil, poeder, enzovoort. Enkele van de meest voorkomende voorgeschreven medicijnen zijn fentanyl (een synthetisch opioïd), codeïne, morfine, oxycodon en hydrocodon; sommige zijn beter bekend onder merknamen zoals Vicodin, OxyContin en Percocet. Artsen en tandartsen schrijven ze vaak voor om de pijn na een operatie te dempen.

Heroïne is het bekendste illegale opioïd. Heroïne wordt meestal geïnjecteerd, waardoor het effect onmiddellijk is omdat het het hele lichaam overspoelt. Voorgeschreven medicijnen verschillen doordat ze in een pil zijn geconcentreerd, waarvan de werking geleidelijker is omdat ze langzaam worden verteerd. Eenmaal verslaafd stappen veel mensen over op heroïne, omdat daar geen recept voor nodig is en het veel goedkoper is.

Wanneer begon de opioïdencrisis?

Ongeveer 20 jaar geleden. In de jaren 90 verzekerden farmaceutische bedrijven de medische wereld dat opioïden niet verslavend waren, en als gevolg daarvan gingen zorgverleners pijnstillers veel vaker voorschrijven.

Nu, bijna twee decennia later, komen de gevolgen van die desinformatie duidelijk naar voren. In 2015 leden twee miljoen Amerikanen aan stoornissen in het gebruik van middelen (beperkt tot opioïden en voorgeschreven medicijnen). Meer dan een kwart daarvan (591.000) had een stoornis in het gebruik van heroïne, en 33.000 Amerikanen overleden aan een overdosis opioïden (CBHSQ. Nationale enquête naar druggebruik en gezondheid 2015: gedetailleerde tabellen. Substance Abuse and Mental Health Services Administration).

Om te laten zien hoe ernstig de opioïdencrisis is, misbruikt 29% van de patiënten die pijnstillers voorgeschreven krijgen deze (CBHSQ. Cijfers over oneigenlijk gebruik, misbruik en verslaving aan opioïden bij chronische pijn, 2015) en bijna 80% van de mensen met een stoornis in het gebruik van heroïne begon met het misbruik van voorgeschreven pijnstillers (Samhsa. Samenhang tussen niet-medisch gebruik van pijnstillers en het begin van heroïnegebruik in de Verenigde Staten, 2013).

Wie is verantwoordelijk?

Dit is een structureel probleem: desinformatie heeft het misschien in gang gezet, maar het zorgstelsel heeft het niet verbeterd. Artsen, zorgverleners en medicijnfabrikanten staan de laatste tijd onder felle kritiek, maar het zorgverzekeringsstelsel helpt de crisis evenmin. De meeste verzekeraars en beheerders van geneesmiddelenvergoedingen maken de verslavender opioïden makkelijk beschikbaar, omdat die goedkoper zijn dan veiligere alternatieven.

Buprenorfine is bijvoorbeeld een opioïd met een lager risico op een overdosis dan andere. Neem echter het geval van patiënte Alisa Erkes, die leefde met een chronische, stekende pijn in haar buik. Haar werd twee jaar lang Butrans (buprenorfine) voorgeschreven, maar toen haar verzekeraar (UnitedHealthcare) het middel niet meer vergoedde, moest ze een alternatief vinden.

De arts van mevrouw Erkes vond uiteindelijk een vervanger die haar verzekering wel vergoedde: een langwerkende morfine die bekendstaat om een hogere categorie van risico en afhankelijkheid. Mevrouw Erkes ging in beroep tegen de afwijzing van haar verzekeraar, maar zonder succes (Afwijzing van Butrans, 2017). Het resultaat is dat Erkes Butrans, het veiligere opioïd van 342 dollar per maand, niet meer kan krijgen, terwijl een gevaarlijker morfine-alternatief van 29 dollar per maand wél werd goedgekeurd.

Wat wordt eraan gedaan?

Het Department of Health and Human Services (HHS) werkt aan oplossingen door de toegang tot behandeling en herstelvoorzieningen te verbeteren, de volksgezondheid beter te monitoren (om verdere missers te voorkomen en op de hoogte te blijven), de beste praktijken voor pijnbehandeling aan te passen en het gebruik van middelen die een overdosis kunnen keren te stimuleren. Ondertussen hebben de National Institutes of Health (NIH) een onderzoeksinitiatief naar opioïden aangekondigd en werken ze samen met zowel farmaceutische bedrijven als wetenschappers om dit probleem dieper te onderzoeken.