Τι είναι η κρίση των οπιοειδών

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πάνω από 90 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε μέρα από υπερδοσολογία οπιοειδών. Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων εκτιμούν ότι το οικονομικό βάρος της κατάχρησης συνταγογραφούμενων φαρμάκων ξεπερνά τα 78,5 δισεκατομμύρια δολάρια – αυτό αφορά την κατάχρηση συνταγογραφούμενων φαρμάκων και μόνο, χωρίς να συνυπολογίζονται συνθετικές παραλλαγές ή παράνομα ναρκωτικά του δρόμου όπως η ηρωίνη (Med Care. Το οικονομικό βάρος της υπερδοσολογίας, της κατάχρησης και της εξάρτησης από συνταγογραφούμενα οπιοειδή στις Ηνωμένες Πολιτείες, 2013). Η κρίση των οπιοειδών έχει τόσο μεγάλο δημοσιονομικό αντίκτυπο στην Αμερική λόγω των δαπανών για υγειονομική περίθαλψη, θεραπεία εξάρτησης και ποινική δικαιοσύνη που τη συνοδεύουν. Πώς έφτασε λοιπόν σε αυτό το σημείο;

Τι είναι τα οπιοειδή;

Τα οπιοειδή είναι παυσίπονα που προσκολλώνται στο νευρικό σύστημα και κάνουν τους ανθρώπους να αναπτύσσουν γρήγορα εξάρτηση (αυτό είναι που προκαλεί τα συμπτώματα στέρησης). Χρησιμοποιούνται στην ιατρική για την ανακούφιση του πόνου, καθώς το οπιοειδές συνδέεται με τους υποδοχείς οπιοειδών στον εγκέφαλό σου. Αυτό αμβλύνει την αίσθηση του πόνου και μπορεί να προκαλέσει ένα αίσθημα ευφορίας (ή «high») σε πολλούς ανθρώπους. Ωστόσο, αυτό αναδιαμορφώνει το σύστημα «ανταμοιβής» του εγκεφάλου και δημιουργεί ανάγκη για την άμεση ικανοποίηση που τη συνοδεύει. Αυτό είναι που οδηγεί πολλούς ανθρώπους στην εξάρτηση.

Τα οπιοειδή έρχονται σε πολλές μορφές: υγρό, δισκίο, χάπι, σκόνη κ.λπ. Μερικά από τα πιο συνηθισμένα συνταγογραφούμενα φάρμακα είναι η φεντανύλη (ένα συνθετικό οπιοειδές), η κωδεΐνη, η μορφίνη, η οξυκωδόνη και η υδροκωδόνη· κάποια είναι πιο γνωστά με τις εμπορικές τους ονομασίες, όπως Vicodin, OxyContin και Percocet. Συνήθως τα συνταγογραφούν γιατροί και οδοντίατροι για να αμβλύνουν τον πόνο μετά από χειρουργείο.

Η ηρωίνη είναι το πιο γνωστό παράνομο οπιοειδές. Η ηρωίνη συνήθως χορηγείται με ένεση, κάνοντας την επίδρασή της άμεση καθώς πλημμυρίζει ολόκληρο το σώμα. Τα συνταγογραφούμενα φάρμακα διαφέρουν στο ότι είναι συμπυκνωμένα σε χάπι, του οποίου οι επιδράσεις είναι πιο σταδιακές καθώς απορροφώνται αργά. Μόλις αναπτυχθεί εξάρτηση, πολλοί άνθρωποι στρέφονται στην ηρωίνη, επειδή δεν απαιτεί συνταγή και είναι πολύ φθηνότερη.

Πότε ξεκίνησε η κρίση των οπιοειδών;

Περίπου πριν από 20 χρόνια. Στη δεκαετία του 1990, οι φαρμακευτικές εταιρείες διαβεβαίωσαν την ιατρική κοινότητα ότι τα οπιοειδή δεν προκαλούν εξάρτηση και, ως αποτέλεσμα, οι πάροχοι υγείας άρχισαν να συνταγογραφούν παυσίπονα με πολύ υψηλότερο ρυθμό.

Τώρα, σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα, οι συνέπειες της παραπληροφόρησης έρχονται στο προσκήνιο. Το 2015, δύο εκατομμύρια Αμερικανοί υπέφεραν από διαταραχές χρήσης ουσιών (περιορισμένες στα οπιοειδή και τα συνταγογραφούμενα φάρμακα). Πάνω από το ένα τέταρτο από αυτούς (591.000) υπέφεραν από διαταραχή χρήσης ηρωίνης, και 33.000 Αμερικανοί πέθαναν από υπερδοσολογία οπιοειδών (CBHSQ. Εθνική Έρευνα για τη Χρήση Ναρκωτικών και την Υγεία 2015: Αναλυτικοί πίνακες. Διοίκηση Υπηρεσιών Κατάχρησης Ουσιών και Ψυχικής Υγείας).

Όσον αφορά το πόσο σοβαρή είναι η κρίση των οπιοειδών, το 29% των ασθενών στους οποίους συνταγογραφούνται παυσίπονα κάνει κατάχρησή τους (CBHSQ. Ποσοστά μη ενδεδειγμένης χρήσης, κατάχρησης και εξάρτησης από οπιοειδή στον χρόνιο πόνο, 2015) και σχεδόν το 80% των ανθρώπων με διαταραχή χρήσης ηρωίνης ξεκίνησε κάνοντας κατάχρηση συνταγογραφούμενων παυσίπονων (Samhsa. Συσχετίσεις της μη ιατρικής χρήσης παυσίπονων και της έναρξης χρήσης ηρωίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες, 2013).

Ποιος φταίει;

Πρόκειται για πρόβλημα υποδομών: η παραπληροφόρηση μπορεί να το ξεκίνησε, αλλά το σύστημα υγείας δεν το έχει βελτιώσει. Ενώ οι γιατροί, οι πάροχοι υγείας και οι φαρμακοβιομηχανίες έχουν βρεθεί πρόσφατα υπό έντονο έλεγχο, η κρίση δεν βοηθιέται ούτε από το σύστημα ασφάλισης υγείας. Οι περισσότεροι ασφαλιστές και διαχειριστές φαρμακευτικών παροχών καθιστούν τα πιο εξαρτησιογόνα οπιοειδή άμεσα διαθέσιμα, επειδή είναι φθηνότερα από τις ασφαλέστερες εναλλακτικές.

Για παράδειγμα, η βουπρενορφίνη είναι ένα οπιοειδές με χαμηλότερο κίνδυνο υπερδοσολογίας από άλλα. Ωστόσο, δες την περίπτωση μιας ασθενούς, της Alisa Erkes, που ζούσε με έναν χρόνιο διαξιφιστικό πόνο στην κοιλιά. Της είχαν συνταγογραφήσει Butrans (βουπρενορφίνη) για δύο χρόνια, αλλά όταν η ασφαλιστική της εταιρεία (UnitedHealthcare) σταμάτησε να καλύπτει το φάρμακο, έπρεπε να βρει εναλλακτική.

Ο γιατρός της κ. Erkes τελικά βρήκε ένα υποκατάστατο που καλυπτόταν από την ασφάλισή της, μια μορφίνη παρατεταμένης δράσης που είναι γνωστό ότι ανήκει σε υψηλότερη κατηγορία κινδύνου και εξάρτησης. Η κ. Erkes προσπάθησε να ασκήσει ένσταση στην απόρριψη της ασφαλιστικής της και απέτυχε (Απόρριψη του Butrans, 2017). Το αποτέλεσμα είναι ότι η Erkes δεν μπορεί πλέον να πάρει Butrans, το ασφαλέστερο οπιοειδές στα 342 δολάρια/μήνα, αλλά εγκρίθηκε μια πιο επικίνδυνη εναλλακτική μορφίνης στα 29 δολάρια/μήνα.

Τι μέτρα λαμβάνονται;

Το Υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών (HHS) εργάζεται σε τρόπους επίλυσης του προβλήματος, βελτιώνοντας την πρόσβαση σε υπηρεσίες θεραπείας και ανάρρωσης, ενισχύοντας την επιτήρηση της δημόσιας υγείας (για να προλαμβάνονται περαιτέρω παραλείψεις και να υπάρχει ενημέρωση), αλλάζοντας τις βέλτιστες πρακτικές διαχείρισης του πόνου και προωθώντας τη χρήση φαρμάκων που αναστρέφουν την υπερδοσολογία. Εν τω μεταξύ, τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) έχουν ανακοινώσει μια πρωτοβουλία έρευνας για τα οπιοειδή και συνεργάζονται τόσο με φαρμακευτικές εταιρείες όσο και με ακαδημαϊκούς για να εμβαθύνουν σε αυτό το ζήτημα.