Opioid Krizi Nedir?

ABD'de her gün 90'dan fazla kişi opioid doz aşımı nedeniyle hayatını kaybediyor. Centers for Disease Control and Prevention, reçeteli ilaçların amaç dışı kullanılmasının ekonomik yükünü 78,5 milyar doların üzerinde tahmin ediyor. Bu yalnızca reçeteli ilaçların amaç dışı kullanımının maliyetidir; sentetik çeşitler veya eroin gibi yasa dışı maddeler buna dâhil değildir (Med Care. ABD'de Reçeteli Opioid Doz Aşımının, Problemli Kullanımının ve Bağımlılığının Ekonomik Yükü, 2013). Opioid krizi; beraberinde gelen sağlık hizmetleri, bağımlılık tedavisi ve ceza adaleti giderleri nedeniyle ABD üzerinde önemli bir mali etki yaratmaktadır. Peki durum nasıl bu kadar kötüleşti?

Opioidler Nedir?

Opioidler, sinir sistemine bağlanan ve kişide hızla fiziksel bağımlılık oluşmasına yol açan ağrı kesicilerdir; yoksunluk belirtilerinin nedeni de budur. Tıpta ağrıyı hafifletmek için kullanılırlar. Opioid, beyindeki opioid reseptörlerine bağlanarak ağrı hissini köreltir ve birçok kişide coşku veya haz hissine neden olabilir. Ancak bu durum beynin “ödül” sistemini yeniden yapılandırarak beraberinde gelen anlık tatmine ihtiyaç duyulmasına yol açar. Birçok kişinin bağımlılık geliştirmesinin nedeni budur.

Opioidler sıvı, tablet, hap ve toz gibi birçok biçimde bulunur. En yaygın reçeteli ilaçlardan bazıları fentanil (sentetik bir opioid), kodein, morfin, oksikodon ve hidrokodondur. Bazıları Vicodin, OxyContin ve Percocet gibi marka adlarıyla daha iyi bilinir. Bunlar ameliyat sonrası ağrıyı hafifletmek için doktorlar ve diş hekimleri tarafından yaygın olarak reçete edilir.

Eroin en iyi bilinen yasa dışı opioiddir. Genellikle enjekte edildiği için tüm vücuda hızla yayılarak etkisini hemen gösterir. Reçeteli ilaçlar ise yavaşça sindirilen haplara sıkıştırılmıştır ve etkileri daha kademeli ortaya çıkar. Bağımlılık geliştiren birçok kişi reçete gerektirmemesi ve çok daha ucuz olması nedeniyle eroine yönelir.

Opioid Krizi Ne Zaman Başladı?

Yaklaşık 20 yıl önce. İlaç şirketleri 1990'larda tıp camiasına opioidlerin bağımlılık yapmadığı güvencesini verdi ve bunun sonucunda sağlık hizmeti sağlayıcıları ağrı kesicileri çok daha yüksek oranlarda reçete etmeye başladı.

Yaklaşık yirmi yıl sonra yanlış bilgilendirmenin etkileri artık açıkça görülmektedir. 2015'te iki milyon Amerikalı, yalnızca opioidler ve reçeteli ilaçlarla sınırlı olmak üzere madde kullanım bozukluğu yaşıyordu. Bunların dörtte birinden fazlasında (591.000 kişi) eroin kullanım bozukluğu vardı ve 33.000 Amerikalı opioid doz aşımı nedeniyle hayatını kaybetti (CBHSQ. 2015 National Survey on Drug Use and Health: Detailed Tables. Substance Abuse and Mental Health Services Administration).

Opioid krizinin ne kadar ciddi olduğuna ilişkin verilere göre ağrı kesici reçete edilen hastaların %29'u ilaçları amaç dışı kullanıyor (CBHSQ. Kronik ağrıda opioidlerin amaç dışı kullanımı, problemli kullanımı ve bağımlılık oranları, 2015) ve eroin kullanım bozukluğu olan kişilerin yaklaşık %80'i ilk olarak reçeteli ağrı kesicileri amaç dışı kullanmış (Samhsa. ABD'de Ağrı Kesicilerin Tıbbi Olmayan Amaçlarla Kullanımı ve Eroin Kullanımına Başlama Arasındaki İlişki, 2013).

Kim Suçlu?

Bu bir altyapı sorunudur; yanlış bilgiler krizi başlatmış olabilir ancak sağlık sistemi de durumu iyileştirememiştir. Doktorlar, sağlık hizmeti sağlayıcıları ve ilaç üreticileri son dönemde yoğun incelemeye alınsa da sağlık sigortası sistemi de krizi hafifletmemektedir. Çoğu sigorta şirketi ve eczane fayda yöneticisi, daha güvenli alternatiflerden ucuz oldukları için bağımlılık riski daha yüksek opioidleri kolayca erişilebilir kılar.

Örneğin buprenorfin, doz aşımı riski diğer opioidlere göre daha düşük olan bir opioiddir. Karnında kronik ve saplanır gibi bir ağrıyla yaşayan Alisa Erkes adlı hastanın durumunu ele alalım. Kendisine iki yıl boyunca Butrans (buprenorfin) reçete edildi ancak sigorta şirketi UnitedHealthcare ilacın masraflarını karşılamayı bırakınca başka bir seçenek bulmak zorunda kaldı.

Bayan Erkes'in doktoru sonunda sigortanın karşıladığı bir seçenek buldu: daha yüksek risk ve bağımlılık kategorisinde olduğu bilinen uzun etkili morfin. Bayan Erkes, sigorta şirketinin ret kararına itiraz etti ancak başarılı olamadı (Butrans ret kararı, 2017). Sonuç olarak Erkes artık aylık 342 $ maliyetli, daha güvenli opioid olan Butrans'ı alamıyor ancak aylık 29 $ maliyetli, daha tehlikeli bir morfin seçeneği için onay aldı.

Neler Yapılıyor?

Department of Health and Human Services (HHS); tedavi ve iyileşme hizmetlerine erişimi artırarak, yeni ihmalleri önlemeye ve güncel bilgi sağlamaya yardımcı olmak amacıyla halk sağlığı gözetimini iyileştirerek, ağrı yönetimindeki en iyi uygulamaları değiştirerek ve doz aşımının etkisini tersine çeviren ilaçların kullanımını teşvik ederek sorunu çözmenin yolları üzerinde çalışmaktadır. National Institutes of Health (NIH) ise bir opioid araştırma girişimi duyurmuş ve konuyu daha derinlemesine incelemek için ilaç şirketleriyle ve akademisyenlerle ortaklık kurmaktadır.