Metamfetamin ve Akut Sonrası Yoksunluk Sendromu (PAWS)

Metamfetamin güçlü bir madde olduğu için son derece bağımlılık yapar. Hatta çoğu kişi metamfetamini yalnızca birkaç kez denedikten sonra bağımlılık geliştirir. Ancak bir kişinin metamfetamin bağımlılığı geliştirmesi, sonsuza dek bu şekilde yaşamak zorunda olduğu anlamına gelmez. Metamfetamin bağımlılığından iyileşmiş, artık ayık ve bağımlılığından özgür birçok kişi vardır. Bununla birlikte yol her zaman kolay değildir. Ayıklığı gerçekten ve içtenlikle istemen gerekir. Metamfetamin kullanmayı ilk bıraktığında büyük olasılıkla yoksunluk belirtileri yaşarsın. Bu belirtiler uyuşturucuyu son kullanımından 1-2 gün sonra başlar ve bir ayı aşan süre boyunca devam eder. Daha önce metamfetamin kullanan kişilerin çoğu 30-40 gün sonra kendini çok daha iyi hissetmiştir. Ancak bazı kişilerde akut sonrası yoksunluk sendromu (PAWS) adı verilen bir durum gelişir.

PAWS Nedir?

PAWS olarak da bilinen akut sonrası yoksunluk sendromu tam olarak adının anlattığı durumdur. Uzamış veya uzun süreli yoksunluk olarak da bilinen PAWS, daha önce bağımlılık yaşamış kişilerin tercih ettikleri maddeyi kullanmayı bıraktıktan uzun süre sonra yoksunluk belirtileri yaşamasıdır. PAWS yaşayan kişiler genellikle detokstan 4-8 hafta sonra yoksunluk belirtilerinin yeniden ortaya çıktığını görür. PAWS birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir; belirtiler yıl boyunca birkaç kez ortaya çıkabilir, yeniden belirebilir ve kaybolabilir. PAWS yaşayan bir kişi kendini yoksunluk belirtilerinden oluşan bir hız trenindeymiş gibi hissedebilir. Bir süre hiçbir belirti yaşamazken ardından haftalar boyunca tüm yoksunluk belirtilerini yaşayabilir.

PAWS Riskini Hangi Etkenler Artırır?

Daha önce metamfetamin kullanan herkes PAWS yaşamaz. Ancak bu durum nadir de değildir. PAWS yaşama riskini artırabilecek birkaç etken vardır.

• Kullanılan uyuşturucunun türü: Alkol, opioid, benzodiazepin, kokain ve metamfetamin gibi maddeleri sorunlu biçimde kullanan kişilerde PAWS görülme olasılığı en yüksektir.

• Metamfetaminin ne kadar süre kullanıldığı: Metamfetamini ne kadar uzun süre kullandıysan PAWS yaşama olasılığın o kadar yüksektir. Örneğin birkaç ay sorunlu metamfetamin kullanımı olan bir kişinin PAWS yaşama olasılığı, maddeyi birkaç yıl kullanmış bir kişiye göre çok daha düşüktür.

• Ne kadar metamfetamin kullanıldığı: Her kullanımda büyük miktarda metamfetamini burundan çektiysen, içtiysen veya enjekte ettiysen PAWS yaşayabilirsin. Bunun nedeni vücudunun önemli miktardaki metamfetamine hızla bağımlı hâle gelmesidir. Bu madde vücudundan çıktığında bedensel işlevlerinin normale dönmesi daha uzun sürebilir.

• Metamfetaminin ne sıklıkta kullanıldığı: Metamfetamini sık kullandıysan PAWS riskin daha yüksek olabilir. Bir uyuşturucuyu ne kadar sık kullanırsan vücudun maddeye o kadar bağımlı hâle gelir. Bu nedenle tüm yoksunluk belirtilerinin sona ermesi daha uzun sürer ve PAWS yaşama olasılığın artar.

• Genetik: Genetik yapın hem başlangıçta metamfetamin bağımlılığı geliştirme olasılığını hem de PAWS yaşama ihtimalini etkileyebilir.

• Ruh sağlığı: Metamfetamin kullanan kişiler sıklıkla depresyon, kaygı ve bipolar bozukluk gibi kullanımdan bağımsız ruh sağlığı sorunları da yaşar. Herhangi bir ruh sağlığı sorunun varsa PAWS riskin daha yüksektir. Bunun nedeni strese daha yatkın olmandır; stres hem nükse hem de uzun süreli yoksunluk belirtilerine yol açabilir.

PAWS belirtileri

PAWS tam olarak nedir? PAWS belirtileri esasen tipik metamfetamin yoksunluğu belirtileriyle aynıdır. Ancak bu belirtiler ayıklığın daha ileri bir döneminde geri gelir ve daha yoğundur. Bazı PAWS belirtileri geneldir, bazıları ise kullanılan maddenin türüne özgüdür. Daha önce metamfetamin kullanan kişilerde görülen yaygın PAWS belirtilerinden bazıları şunlardır:

• Ruh hâli değişimleri

• Düşmanca davranış

• Anhedoni: Anhedoni haz alamamaktır. Bunun nedeni, kişi metamfetamin kullandığında belirli nörotransmiterlerin salınması ve zamanla kişinin yalnızca uyuşturucuyu kullanırken kendini iyi hissetmeye başlamasıdır. Bu, PAWS yaşayan bir kişinin en sevdiği hobileri veya cinsel ilişki gibi normalde haz veren etkinliklerden haz alamayabileceği anlamına gelir.

• Bilişsel sorunlar: Bu sorunlar arasında odaklanma güçlüğü, net düşünememe ve kişileri, yerleri veya nesneleri hatırlamakta zorlanma bulunur.

• Yorgunluk

• Kaygı

• Depresyon

• Yoğun şiddetli istekler

• Stres: PAWS'ın yaygın belirtilerinden biri, en küçük olaylarda strese girme eğilimidir. Bunun nedeni metamfetamin kullanımının kişinin stres eşiğini düşürmesi, dolayısıyla küçük nedenlerle bile çok hızlı biçimde yoğun stres yaşama olasılığını artırmasıdır.

• Uyku sorunları: Bu uyku sorunları arasında huzursuz uyku ve uykusuzluk bulunabilir.

• Yürütücü işlevlerde bozulma: Daha önce metamfetamin kullanan kişilerde özellikle sorun yaratan PAWS belirtilerinden biri yürütücü işlevlerin bozulmasıdır. PAWS sırasında dürtü ve duygu kontrolü, planlama ve düzenleme gibi yürütücü işlevler zarar görür.

PAWS normal midir?

Daha önce metamfetamin kullanan herkes PAWS yaşamasa da bu, ayıklık sürecinin normal bir parçasıdır. PAWS, daha önce metamfetamin kullanan çoğu kişinin ayıklığın ilk birkaç haftasında yaşadığı akut yoksunluktan ayrı bir süreçtir. Akut yoksunluk çoğunlukla fiziksel belirtiler içerirken PAWS çoğunlukla psikolojik belirtiler içerir. PAWS nadir değildir; ancak herkes tarafından farklı biçimde yaşanabilir. PAWS yaşayan herkes yukarıdaki listedeki her belirtiyi yaşamaz.

PAWS ile Nasıl Mücadele Edilir?

PAWS'tan kaçınmanın bir yolu olmasa da onunla mücadele etmenin çeşitli yolları vardır. PAWS yaşıyorsan çaresiz olmadığını bil. PAWS sürecini kolaylaştırmak için şu önerilerden bazılarını dene:

• Profesyonel yardım al: PAWS belirtilerini tek başına yönetmek çok zor olabilir. Bunda sorun yok! Rehabilitasyon merkezleri ve danışmanlar tam da bu nedenle vardır.

• 12 adım programına katıl: 12 adım programları metamfetaminden uzak kalmanın etkili ve güvenilir yollarıdır. Bu programlar PAWS belirtileriyle nasıl mücadele edeceğini öğretir ve neler yaşadığını tam olarak bilen kişilerden oluşan bir destek sistemi sağlar.

• Metamfetamin kullanımının yerine sağlıklı davranışlar koy: Metamfetamin kullanmayı bıraktığında birdenbire çok daha fazla boş zamanın olur. Ancak bu zaman şiddetli istek duymana veya PAWS belirtilerini daha yoğun yaşamana yol açabilir. Bu duygularla baş başa oturmak yerine metamfetamin kullanımının yerine egzersiz yapmak, 12 adım toplantılarına katılmak, sağlıklı beslenmek ve arkadaşlarınla ya da ailenle vakit geçirmek gibi sağlıklı davranışlar koy.

• Duygusal tetikleyicileri belirle: Duygusal tetikleyiciler PAWS belirtilerini şiddetlendirebilir. Duygusal tetikleyicilerini belirleyebilirsen onlardan uzak durabilir ve böylece PAWS belirtilerini hafifletebilirsin.

• Sabırlı ol: PAWS belirtilerinin üstesinden gelmenin anahtarı sabırdır. Akut metamfetamin yoksunluğu belirtilerinin sonsuza dek sürmediği gibi PAWS'ın da sonsuza dek sürmediğini unutma.

Ne yazık ki PAWS, daha önce metamfetamin kullanan kişilerde nüksün başlıca nedenlerinden biridir. Bunun senin başına gelmesine izin verme! PAWS belirtileri dayanılmaz gelebilir; ancak her zorluğun üstesinden gelebileceğini unutma. Metamfetamin kullanmayı bırakabileceğini muhtemelen düşünmüyordun ama bıraktın! Aynı şekilde PAWS'ın üstesinden gelemeyeceğini hissedebilirsin; ancak gelebilirsin. Bunun sonsuza dek sürmediğini unutma. Metamfetamin kullanmayı kalıcı olarak bırakabilen kişiler son derece güçlüdür.