Kokainin Yan Etkileri

Kokaini anlayabilmek için dopamini anlamamız gerekir.

Dopamin nedir?

Dopamin, bir sinir hücresinden diğerine aktarılan bir kimyasaldır. Haz oluşturmasıyla bilinir; ancak haz yalnızca iyi hissetmekle sınırlı değildir. Öğrenme gibi çeşitli “ödüller” de haz duygusunu tetikler.

Dopaminin Bağımlılıktaki Önemi

Dopaminin nasıl çalıştığını anlamak, bağımlılığın nasıl geliştiğini anlamak açısından son derece önemlidir. Dopamin, beyinde sonunda davranışı oluşturan iki temel unsurdan sorumludur.

1. Motivasyon oluşturur

2. Ödül sistemi oluşturur

İlk olarak dopamin, bir eylemi başlatman için gereken eşiği, yani motivasyonu belirler. Bir eylem ne kadar fazla dopamin sağlarsa onu yapmak için o kadar az motivasyon gerekir. Bu nedenle bir etkinlik, örneğin egzersiz, yüksek dopamin düzeyleri oluşturuyorsa o eylemi yapma isteğin artar. Ayrıca ne kadar fazla dopamin salınırsa motor işlevlerin ve dürtüselliğin de o kadar artar. Dürtüsellik motivasyonun bir sonucudur. Beyin dopamin çıktısının yüksek olduğunu bilir ve bu nedenle eylemi gerçekleştirmek için yoğun biçimde “düşünmeye” ihtiyaç duymaz.

İkinci unsur birincinin sonucudur. Eylemi başlatmak için motive olduğunda dopamin aynı zamanda bir tür koşullanma oluşturur. Başka bir deyişle beyin, bedene ne beklemesi gerektiğini öğreterek bir ödül sistemi yaratır.

Bu iki unsur birlikte bir iştah, yani ödülü elde etme motivasyonu oluşturur. Tam olarak açık değilse bu, aynı etkiyi yeniden elde etmeye yönelik şiddetli istek veya arzudur; bir alışkanlık, bir bağımlılıktır. Olumlu tarafından bakıldığında egzersizin yaptıkça daha keyifli hâle gelmesinin nedeni budur. Diğer yandan kokain gibi bir maddenin bırakılması zor, ağır bir duruma yol açabilmesinin nedeni de budur.

Kokain Nasıl Etki Eder?

Normalde dopamin bir nörondan, yani sinir hücresinden, diğerine aktarılır. Bu aktarım sırasında dopamin haz hissini oluşturur; ancak beyin dopaminin kalmasına izin vermek yerine onu daha sonra kullanılmak üzere geri aldığı için bu his uzun sürmez. Bu nedenle lezzetli bir yemeğin reklamını gördüğünde önce onu yeme isteği duyarsın, ancak bu istek kalıcı olmaz ve dikkatini başka bir şeye verebilirsin.

Kokain kullandığında ise bu “geri alım” gerçekleşmez. Dopamin iki nöron arasındaki boşlukta kalır. Dahası, normalde olduğu gibi yeni dopamin de gönderilmeye devam eder ve dopamin birikir. Aynı örnekte, ekrandaki yemeğe duyulan istek azalmak yerine artar. Gidip onu elde etme arzusu güçlenir.

Kokainin Kısa Vadeli Etkileri

Kısa vadeli etkiler şunlardır:

• Dokunma, ses ve görüntüye karşı aşırı hassasiyet

• Öfori veya yoğun mutluluk

• Paranoya

• Ruh hâli değişimleri

• Artan sinirlilik

• Baş ağrıları

• Nöbetler

Bazı yan etkilerin ortaya çıkma olasılığı, kokainin nasıl alındığına bağlıdır. Örneğin temel kullanım yolu enjeksiyonsa HIV ve hepatit yaygın yan etkilerken kokain yutulduğunda bağırsak hasarı daha sık görülür.

Kokainin Uzun Vadeli Etkileri

Kısa vadeli etkilerde olduğu gibi uzun vadeli etkiler de alınan kokain biçimine göre değişir. Belirtilerin birçoğu geri döndürülebilir olsa da bazıları değildir. Bu nedenle bir sorun olduğunu fark edersen yardım istemen önemlidir. Uzun vadeli etkilerden bazıları şunlardır:

• Kalp krizi

• Kalp hastalığı

• İnme

• Kardiyovasküler hasar

• Burun hasarı (burundan çekildiğinde)

• Ağız hasarı (içildiğinde veya yutulduğunda)

• Kronik öksürük (içildiğinde)

• Eozinofilik pnömonit (crack akciğeri)

• Artan enfeksiyon riski

• Gastrointestinal hasar

• Bağırsak nekrozu

• İskemik kolit

• Ülserler

• Karaciğer hasarı

• Böbrek hasarı

• Rabdomiyoliz

• Beyin hasarı

• Nöbetler

• Serebral atrofi

• Serebral vaskülit

• Hiperpireksi

• Geçici iskemik ataklar

• Ruh hâli bozukluklarının gelişmesi

• Motor beceri işlev bozukluğu

• Artan demans riski

Kardiyovasküler hasar, kokainin nasıl alındığına bakılmaksızın kokain kullanan kişileri etkileyen, ağır ve işlev kaybına yol açabilen başlıca uzun vadeli etkilerden biridir. Kokain kan basıncını artırırken damarların daralmasına neden olur. Bu, kanın daha hızlı ancak daha dar damarlardan pompalandığı anlamına gelir. Bunun sonucunda kan pıhtıları oluşup kalbe, akciğerlere veya beyne ulaşabilir; pulmoner emboli, inme veya ölüm meydana gelebilir. Kokain ayrıca kalp ritim bozukluğu, taşikardi, miyokard enfarktüsü ve ölüme yol açabilir.

Kaynaklar

• National Institute on Drug Abuse

• WebMD